శ్రీ ఆదిశంకరుల ‘శ్రీ గురువష్టకమ్’
శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యుల వారు రచించిన అత్యంత మహిమాన్వితమైన ‘గురువష్టకమ్‘ పూర్తి స్తోత్రం, దాని ప్రతి శ్లోకం యొక్క తెలుగు భావం కింద ఇవ్వబడింది.
మానవునికి రూపం, ధనం, విద్య, కీర్తి, కుటుంబం వంటివి ఎన్ని ఉన్నప్పటికీ — మనస్సు గురువు యొక్క పాదపద్మములపై లగ్నం కాకపోతే ఇవన్నీ వ్యర్థమే అని ఈ అష్టకంలో శంకరాచార్యులు ఎంతో అద్భుతంగా బోధించారు.
శ్రీ గురువష్టకమ్
1. శరీరపు సౌందర్యం & ధనం:
శరీరం స్వరూపం తథా వా కళత్రం
యశశ్చారు చిత్రం ధనం మేరుతుల్యమ్ |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 1 ||
-
భావం: అందమైన శరీరం, చక్కని భార్య, విశేషమైన కీర్తి, మేరుపర్వతమంత ధనం ఉన్నప్పటికీ… ఒకవేళ మనస్సు గురువు గారి పాదపద్మములలో లగ్నం కాకపోతే, ఇక ఆ ఉన్నవాటి వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి? ఏమిటి? ఏమిటి? (ఏమీ లేదు).
2. కుటుంబం & సుఖాలు:
కళత్రం ధనం పుత్రపౌత్రాది సర్వం
గృహం బాంధవాః సర్వమేతద్ధి జాతమ్ |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 2 ||
-
భావం: భార్య, ధనం, పుత్రులు, పౌత్రులు (మనుమలు), ఇల్లు, బంధువులు — ఇలా సమస్త సంపదలు, పరివారం సిద్ధించినప్పటికీ… మనస్సు గురు చరణాలపై లగ్నం కాకపోతే, వాటి వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
3. విద్య & కవిత్వ పటుత్వం:
షడంగాదివేదో ముఖే శాస్త్రవిద్యా
కవిత్వాది గద్యం సుపద్యం కరోతి |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 3 ||
-
భావం: వేదాంగాలు, శాస్త్రాలు నోటిచివర ఉండి, అద్భుతమైన గద్య, పద్య కవిత్వాలు చెప్పగలిగే విజ్ఞానము, పాండిత్యము ఉన్నప్పటికీ… మనస్సు గురు పాదములపై నిలవకపోతే, ఆ విద్య వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
4. విదేశీ కీర్తి & గౌరవం:
విదేశేషు మాన్యః స్వదేశేషు ధన్యః
సదాచారవృత్తేషు మత్తో న చాన్యః |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 4 ||
-
భావం: పరదేశాలలో గొప్ప గౌరవం దక్కి, స్వదేశంలో ధన్యుడిగా పేరొంది, సదాచారాలలో నాకంటే శ్రేష్ఠుడు లేడనిపించుకున్నప్పటికీ… మనస్సు గురు చరణ కమలములలో లగ్నం కాకపోతే, ఆ కీర్తి ప్రతిష్ఠల వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
5. రాజ్యాలు & నమస్కరించే రాజులు:
క్షమామండలే భూపభూపాలబృందైః
సదా సేవితం యస్య పాదారవిందమ్ |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 5 ||
-
భావం: భూమండలంలోని రాజాధిరాజులందరూ వచ్చి పాదాలకు నమస్కరించేంత గొప్ప చక్రవర్తి అయినప్పటికీ… తన మనస్సు గురువు గారి పాదపద్మములపై లగ్నం కాకపోతే, ఆ రాజభోగాల వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
6. దానగుణం & విశ్వవ్యాప్త కీర్తి:
యశో మే గతం దిక్షు దానప్రతాపాత్
జగద్వస్తు సర్వం కరే యత్ప్రసాదాత్ |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 6 ||
-
భావం: దానధర్మాల వల్ల దశదిశలా కీర్తి వ్యాపించి, ప్రపంచంలోని సమస్త వస్తువులు తన చేతిలోనే ఉన్నంత అధికార శక్తి లభించినప్పటికీ… మనస్సు గురు చరణాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఆ దాన ఫలం వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి?
7. విషయ వాసనలు & భోగాలు:
న భోగే న యోగే న వా వాజిరాజౌ
న కాంతాముఖే నైవ విత్తేషు చిత్తమ్ |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 7 ||
-
భావం: భోగములపైగానీ, యోగములపైగానీ, గుర్రాలు/వాహనములపైగానీ, కాంతల ముఖములపైగానీ, ధన సంపాదనపైగానీ మనస్సు మక్కువ చూపకుండా విరక్తి కలిగి ఉన్నప్పటికీ… ఆ మనస్సు గురువు గారి దివ్య చరణములపై లగ్నం కాకపోతే, ఆ వైరాగ్యం వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి?
8. అరణ్యాలు & గృహస్థాశ్రమాలు:
అరణ్యే న వా స్వస్య గేహే న కార్యే
న దేహే మనో వర్తతే మే త్వనర్ఘ్యే |
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్ || 8 ||
-
భావం: అడవిలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, పనులలో ఉన్నా, అమూల్యమైన ఈ దేహముపై కూడా వ్యామోహం లేకుండా ఉన్నప్పటికీ… మనస్సు గురు పాదపద్మములలో లగ్నం కాకపోతే, ఆ స్థితి వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
ఫలశ్రుతి
గురోరష్టకం యః పఠేత్ పుణ్యదేహీ
యతిర్భూపతిర్బ్రహ్మచారీ చ గేహీ |
లభేత్ వాంఛితార్థం పదం బ్రహ్మ సంజ్ఞం
గురోర్వాక్యతో నిర్మలచిత్తవృత్తిః ||
-
భావం: సన్యాసి అయినా, రాజు అయినా, బ్రహ్మచారి అయినా లేదా గృహస్థు అయినా — ఏ పుణ్యాత్ముడైతే ఈ గురువష్టకాన్ని భక్తితో పఠిస్తాడో, అతడు గురు ఉపదేశం వల్ల నిర్మలమైన చిత్తాన్ని పొంది, కోరుకున్న కోరికలను తీర్చుకుని చివరికి ‘బ్రహ్మపదాన్ని’ (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు.
ఇతి శ్రీమత్పరమహంస పరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాద శిష్యస్య శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ గురువష్టకస్తోత్రం సంపూర్ణమ్.
